Tất tần tật thông tin cần tìm hiểu về sữa mẹ

Đối với trẻ nhỏ, trẻ sơ sinh, sữa mẹ chính là món quà quý giá nhất. Vậy nên những mẹ sau sinh cần tìm hiểu về sữa mẹ một cách đầy đủ và xác thực để mang tri thức khắc phục những vấn đề về sữa lúc cho con bú, sản xuất được số lượng và chất lượng sữa tốt nhất cho bé yêu.  

Cơ chế sản xuất sữa mẹ của của thân thể

Trong thân thể, mang bốn hormone là estrogen, progesterone, prolactin và oxytocin sẽ tác động trực tiếp tới quá trình sản xuất sữa mẹ. Cơ chế sản xuất sữa mẹ được xác định do thân thể tự điều chỉnh hàm lượng bốn hormone này để sinh sữa. 

Estrogen và progesterone 

Estrogen và progesterone đóng vai trò giúp bầu ngực phát triển thích hợp để cho việc sản xuất sữa. Trong quá trình mang thai, nhau thai sẽ phóng thích hai loại hormone này. 

Chức năng của estrogen là tăng kích thước và số lượng ống dẫn sữa còn chức năng của progesterone sẽ giúp phát triển nang và thùy tuyến sữa. Hàm lượng cao estrogen và progesterone sẽ ức chế việc sản xuất sữa ở thời khắc thai nhi còn trong bụng mẹ. 

Hàm lượng hai hormone này cũng sẽ tự động giảm xuống, báo hiệu cho thân thể biết đã tới lúc tạo sữa lúc em bé chào đời, nhau thai đã bong. Vậy nên việc người mẹ tiêu dùng thuốc tránh thai chứa estrogen lúc đang cho con bú sẽ làm giảm số lượng sữa mẹ tiết ra.

Prolactin 

Phản xạ tiết sữa mẹ sẽ do prolactin tác động. Việc bài xuất prolactin được kích thích lúc trẻ mút vú mẹ. Prolactin sẽ di chuyển vào máu, tới ngực và làm cho ngực sản xuất sữa. 

Sau bữa bú của trẻ khoảng 30 phút, phần to lượng prolactin sẽ ở trong máu để giúp tạo sữa cho bữa bú tiếp theo. Cũng mang thể hiểu rằng việc trẻ bú càng nhiều thì sữa mẹ được tạo ra càng nhiều để tạo ra nhu cầu của trẻ. Việc sản xuất prolactin nhiều vào ban đêm sẽ rất mang ích để việc tạo sữa được duy trì. 

Quá trình sản xuất sữa mẹ do bốn hormone estrogen, progesterone, prolactin và oxytocin quyết định

Oxytocin 

Lúc trẻ khởi đầu kéo núm vú và hút là lúc hormone oxytocin được phóng thích. Oxytocin mang vai trò co bóp những cơ quan quanh nang, đẩy sữa ra khỏi nang để đi vào những ống sữa, đi tới núm vú và chảy vào mồm trẻ. Quá trình này mang tên gọi là phản xạ phun sữa.

Trẻ sẽ gặp trắc trở trong việc nhận sữa lúc phản xạ oxytocin ko làm việc tốt, sữa vẫn được sản xuất nhưng lại ko được tống ra ngoài. 

Ý nghĩ của mẹ cũng sẽ tác động tới phản xạ phun sữa. Cụ thể lúc mẹ mang những cảm giác tốt như yêu thương sắp gũi với con, hài lòng với con mình, tin tưởng vào việc nuôi con bằng sữa mẹ sẽ tương trợ tốt cho phản xạ phun sữa. Trong mỗi cữ bú, phản xạ tiết sữa mang thể xảy ra vài lần làm cho mẹ bị râm ran, khá khó chịu ở ngực hoặc ko mang cảm giác thất thường nào. 

Thời kì sản xuất sữa non của mẹ sẽ khởi đầu từ quý II của thời kỳ mang thai và kéo dài tới khoảng 2 – 4 ngày sau lúc trẻ ra đời. Thân thể mẹ sẽ khởi đầu sản xuất nhiều sữa hơn sau lúc bé ra đời, nhau thai đã bong. Lượng sữa thân thể mẹ tiết ra sẽ tiếp tục tăng, đổi màu trắng và loãng hơn từ ngày thứ 14 trở đi. Mẹ cũng sẽ cảm thấy Hai bầu vú đầy, căng cứng lúc xuống sữa. 

Thành phần sữa mẹ gồm những gì? 

Sữa mẹ mang chất gì chắc hẳn là thắc mắc của nhiều phụ nữ nuôi con bằng sữa mẹ. Từ 10 – 15 ngày sau sinh là giai đoạn sữa mẹ mang đầy đủ những chất dinh dưỡng là chất béo, chất đạm, kháng thể, vi chất dinh dưỡng, carbohydrate, men và hormone nên mẹ hãy cho bé bú ngay từ lúc chào đời. 

Chất béo (lipid)

Trong sữa mẹ, thành phần quan yếu và chủ yếu nhất là chất béo – sản xuất 50% năng lượng hằng ngày cho trẻ. 

Triglyceride và những acid béo dài: AA và DHA trong chất béo sẽ giúp trẻ phát triển vòng mạch, não bộ, những mô thần kinh và hoàn thiện hệ miễn nhiễm. 

Còn mang một loại acid béo ngắn trong sữa mẹ là MHO, mang tính năng đẩy chất thải và vi khuẩn ra khỏi ruột của trẻ, đóng vai trò như chất xơ (vì trong sữa mẹ ko mang chất xơ). Vậy nên dù bé bú mẹ hoàn toàn vẫn ko bị táo bón hay tiêu chảy, bé đi nhiều lần Hai ngày hay đi Một lần nhiều ngày thì phân vẫn rất mềm, vàng và ko bị vón cục.

Tuy nhiên, chất béo còn mang công dụng như dung môi để giúp trẻ hấp thụ một số vitamin quan yếu.

Chất đạm (Protein)

Chất đạm trong sữa mẹ cũng quan yếu ko thua kém gì chất béo vì sản xuất amino- acid cho trẻ để trẻ tăng trưởng cơ và xương, tạo kháng thể, tạo những men cần thiết, tạo dung môi cho hormone. Trong chất đạm gồm mang  WHEY protein và CASEIN protein.

  • WHEY protein: chiếm 60% lượng chất đạm trong sữa với những thành phần a-lactalbumin, lysozyme, lactoferrin, immunoglobulin … Công dụng của WHEY protein là sản xuất dinh dưỡng, bảo vệ, đào thải ra ngoài thân thể những chất dư thừa, cặn bã, chất độc, tế bào lạ. Trong sữa mẹ, WHEY protein ở dạng lỏng nên trẻ tiêu hóa và hấp thụ thuận tiện qua ruột để hoàn chỉnh niêm mạc ruột, tạo kháng thể.
  • CASEIN protein: chiếm 40% lượng chất đạm trong sữa, mang công dụng chính là đạm dinh dưỡng, dễ tiêu hóa hấp thụ vì ở dạng kết tủa trong ruột mềm như đậu phụ.

Kháng thể trong sữa mẹ

Những kháng thể trong sữa mẹ giúp trẻ chống lại những tác nhân gây bệnh từ môi trường bên ngoài để khỏe mạnh hơn. Với hàng triệu bạch huyết cầu sống và những globulin từ sữa mẹ đi vào thân thể của trẻ qua mỗi cữ bú. Những chất này sẽ bảo vệ trẻ trước những vi khuẩn tiến công.

Cho trẻ bú mẹ ngay sau lúc sinh để được bổ sung đủ chất dinh dưỡng thiết yếu

Vi chất dinh dưỡng

Với một số lượng to chất sắt, canxi và selen dễ hấp thụ trong sữa mẹ giúp trẻ mang một bộ xương và răng chắc khỏe, hệ miễn nhiễm khỏe mạnh và trí óc phát triển. 

Chất bột đường (Carbohydrate)

Đường Lactose cũng là một thành phần chính trong sữa mẹ, mang khả năng sản xuất 40% năng lượng cần thiết cho trẻ tăng trưởng và phát triển. Hai loại carbohydrat quan yếu và chủ yếu là lactose và oligosaccharide sẽ tương trợ sự phát triển của não bộ và tăng cường sự khỏe mạnh của hệ đường ruột, để trẻ tiêu hóa và hấp thụ dinh dưỡng tốt hơn.

Men và hormone

Men tiêu hóa lipase, amylase, hormone prolactin, thyroid, oxytocin trong sữa mẹ sẽ tăng sức khỏe đường ruột, thăng bằng sinh hóa.

Mùi vị của sữa mẹ cũng bị tác động bởi những loại men và hormone này, nếu mẹ thay đổi khẩu phần ăn uống thì men và hormone này cũng sẽ thay đổi theo nên mẹ hãy giúp trẻ dần làm quen với nhiều loại thực phẩm khác nhau trong chế độ dinh dưỡng. 

Sữa mẹ mang vị gì?

Vị của sữa mẹ

Sữa mẹ khác hoàn toàn với sữa bò, sữa dê hay bất kỳ loại sữa công thức nào khác nên ko thể thẩm định và so sánh sữa mẹ với những loại sữa này.

Vậy sữa mẹ mang vị gì? Thường nhật sữa mẹ sẽ mang mùi thơm nhẹ đặc trưng, vị ngọt nhạt, ko quá mặn hay quá ngọt. Trên thực tế, tùy cơ địa mỗi người phụ nữ, chế độ ăn uống từng người trong thời kì nuôi con bằng sữa mẹ mà vị của sữa mẹ cũng sẽ khác nhau. Ngoài ra, mùi vị sữa mẹ cũng sẽ bị biến đổi thành tanh, nồng, chua hơn lúc ban sơ nếu vắt sữa mẹ và bảo quản sữa mẹ trong môi trường bên ngoài. 

Yếu tố tác động tới vị của sữa mẹ

Vị sữa tiết ra sẽ khác nhau ở mỗi người phụ nữ do sự khác nhau trong thực đơn ăn uống. Hương thơm và mùi vị nguyên bản của sữa mẹ sẽ bị tác động trực tiếp bởi những loại thực phẩm dưới đây:

  • Gia vị nồng như tỏi, ớt, tiêu: mang mùi hôi nồng làm vị của sữa mẹ thay đổi
  • Thực phẩm đóng hộp và chế biến sẵn: sữa mẹ sẽ mang vị mặn do hàm lượng natri cao trong những loại thức ăn này.
  • Chuối, ngũ cốc, trái cây: mùi vị sữa mẹ sẽ thơm ngon hơn, lượng sữa cũng dồi dào hơn nếu mẹ ăn nhiều trái cây, ngũ cốc.

Cơ địa của từng phụ nữ cũng trở thành nguyên nhân làm cho mùi vị sữa mẹ khác nhau, chẳng hạn như:

  • Enzyme tiêu hóa lipase: nếu lượng chất này mang nhiều trong thân thể mẹ sẽ làm cho sữa sau lúc vắt ra ngoài mang vị như xà phòng.
  • Lactose: lúc mẹ được bồi bổ đủ chất thì nồng độ lactose trong máu cao, làm cho sữa mẹ mang vị ngọt

Mùi vị nguyên bản của sữa mẹ thích hợp với khẩu vị của trẻ

Sữa mẹ ngọt mang tốt ko?

Mùi vị sữa mẹ thông thường sẽ ngọt nhạt, dễ chịu cho trẻ bú và bị tác động bởi thực phẩm mà mẹ ăn uống. 

Sữa mẹ mang vị ngọt là do mang chứa lactose, lượng lactose càng cao sẽ làm cho sữa mẹ càng ngọt và trái lại.

Nếu những mẹ đang thắc mắc sữa mẹ ngọt mang tốt ko thì mang thể yên tâm vì sữa mẹ mang vị ngọt ko mang gì đáng ngại, điều này phản ánh việc sức khỏe mẹ rất tốt, ăn uống đầy đủ chất nên sữa mới mang vị ngọt, đặc, thơm ngon, kích thích trẻ bú nhiều hơn.

Tuy nhiên, mẹ cũng cần lưu ý ko nên để sữa quá ngọt để tránh tình trạng trẻ bị quá tải lactose gây phân lỏng xanh, nhiều bọt, mùi chua, trẻ bị hăm tã kéo dài…

Sữa mẹ mặn mang nên cho bé bú ko?

Hàm lượng natri cao và chế độ ăn uống nhiều loại thực phẩm mang mùi nồng như tiêu, tỏi, ớt… sẽ làm cho sữa mẹ mang vị mặn. 

Lúc sữa mẹ mặn mang thể làm cho trẻ “chê” sữa, bỏ cữ bú hoặc bú ko nhiều, dẫn tới trẻ bị đói, quấy khóc, thiếu hụt dinh dưỡng và hay ốm vặt. Vậy nên tốt nhất để tình trạng sữa mẹ mang vị mặn ko xảy ra, phụ nữ nuôi con bằng sữa mẹ nên chú ý những loại thực phẩm trong chế độ ăn: hạn chế ăn đồ cay nóng, nhiều gia vị, thực phẩm chế biến sẵn…, tăng cường ăn nhiều rau xanh, hoa quả, đồ ăn tính mát, lợi sữa…

Sữa mẹ mang vị mặn sẽ làm cho trẻ ko thích bú, quấy khóc do đói

Màu sữa mẹ như thế nào là tốt?

Sữa non 

Sữa non được tạo thành lúc phụ nữ mang thai được 7 tháng trở đi và được hình thành thông qua quá trình thay đổi  hormone của phụ nữ sau sinh từ 2 – 3 ngày.

Sữa non của mẹ mang màu gì? Sữa non của mẹ thường mang màu vàng nhạt, vàng đục hoặc cam do trong sữa mang nhiều beta-carotene. 

Số lượng sữa non rất ít nhưng lại hết sức bồi bổ, chứa nhiều kháng thể, nhiều tế bào miễn nhiễm, lợi khuẩn và ít mỡ.

Sữa chuyển tiếp

Sữa chuyển tiếp được tiết ra sau 5 – 14 ngày sau lúc sinh, ngay lúc sữa non hết và trước lúc sữa trưởng thành khởi đầu hình thành. Màu sữa mẹ sẽ chuyển từ màu vàng của sữa non sang màu trắng của sữa chuyển tiếp. 

Sữa chuyển tiếp mang thành phần dinh dưỡng giống sữa trưởng thành và số lượng sữa nhiều hơn.

Sữa trưởng thành

Sữa trưởng thành xuất hiện khoảng Hai tuần sau lúc sinh, mang thành phần chứa khoảng một nửa những protein trong sữa non và nhiều chất béo hơn sữa non.

Màu sắc của sữa trưởng thành sẽ được chia theo:

  • Sữa đầu: trong mỗi lần trẻ bú, đây là lượng sữa trước tiên chảy ra, kết cấu lỏng, ít chất béo, mang màu xanh nhạt, xanh non hoặc ngả sang màu trong trắng. 
  • Sữa cuối: hàm lượng chất béo trong sữa sẽ tăng lên lúc mẹ tiếp tục cho trẻ bú, màu sữa sẽ đậm dần lên và chuyển thành trắng hoặc vàng đục.

Trên thực tế, sữa mẹ màu gì còn phụ thuộc vào những yếu tố khác nhau như thực phẩm dinh dưỡng, một số thảo dược, thực phẩm chức năng hay thuốc uống…

Màu sữa mẹ sẽ khác nhau ở từng giai đoạn

Nên nuôi con bằng sữa mẹ tới lúc nào?

Đối với những người lần đầu làm mẹ, lúc tìm hiểu về sữa mẹ chắc hẳn sẽ thắc mắc nên nuôi con bằng sữa mẹ tới lúc nào? Cho trẻ bú bao lâu thì cai sữa?…

Để trả lời vấn đề này, những chuyên gia cho biết những mẹ nên cho trẻ bú tối thiểu Một năm hoặc lâu hơn nếu cả mẹ và trẻ đều muốn. Thời khắc cai sữa cho trẻ sẽ tùy thuộc vào mẹ, nếu mẹ cảm thấy trẻ đã sẵn sàng thì hãy khởi đầu cai sữa, ví dụ lúc mẹ thấy trẻ ko còn hứng thú với sữa mẹ (lúc trẻ khởi đầu ăn dặm), trẻ hiếu động (1 – 3 tuổi) nên ko thể ngồi yên bú sữa mẹ hoặc lúc mẹ đã hết thời kì nghỉ thai sản chuẩn bị đi làm…

Giải pháp chăm sóc nguồn sữa lúc nuôi con bằng sữa mẹ

Để sữa mẹ đạt chất lượng và số lượng đáp ứng nhu cầu của trẻ, mẹ bỉm cần lưu ý về dinh dưỡng, tập luyện, sinh hoạt.

Chế độ dinh dưỡng

  • Chia đều bữa ăn, cân đối những nhóm chất dinh dưỡng 
  • Uống đủ Hai lít nước mỗi ngày
  • Ko ăn những thực nhiều cay nóng, nhiều gia vị, thức ăn nhanh, nhiều dầu mỡ…
  • Ko uống cà phê, rượu bia, chất kích thích, nước ngọt đóng chai

Chế độ tập luyện

  • Tuần đầu sau sinh mẹ mang thể vận động nhẹ nhõm rồi tăng dần mức độ và thời kì tập luyện nhiều hơn.
  • Thường xuyên massage ngực để lưu thông máu, tránh tắc tia sữa, kích thích tiết sữa.

Chế độ sinh hoạt

  • Ăn uống điều độ, ngơi nghỉ đúng giờ, ko thức khuya
  • Để tránh căng thẳng, mỏi mệt, mẹ mang thể nghe nhạc, ngồi thiền, đọc sách… 

** Hiện nay, Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc là một trong những bệnh viện tiên phong tại miền Bắc ứng dụng triệt để phương pháp da kề da sau sinh và khuyến khích sản phụ nuôi con bằng sữa mẹ hoàn toàn ngay từ lúc trẻ chào đời. 100% ca sinh tại Hồng Ngọc bao gồm cả sinh thường và sinh mổ sẽ được thực hiện da kề da theo đúng thứ tự chuẩn của Bộ Y tế và khuyến cáo của WHO, đảm bảo an toàn và khoa học. Việc được da kề da ngay sau sinh đúng cách cũng góp phần “gọi sữa về” nhanh hơn, để trẻ sớm được đón nhận những giọt sữa non quý giá của mẹ.

**Lưu ý: Những thông tin sản xuất trong bài viết của Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc mang tính chất tham khảo, ko thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa. Người bệnh ko được tự ý tìm thuốc để điều trị. Để biết xác thực tình trạng bệnh lý, người bệnh cần tới những bệnh viện để được chưng sĩ thăm khám trực tiếp, chẩn đoán và tư vấn phác đồ điều trị hợp lý.

Theo dõi fanpage của Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc để biết thêm thông tin hữu dụng khác: https://www.facebook.com/BenhvienHongNgoc/