Một số điều cần biết về táo bón trẻ em

I. Đại cương

Táo bón ko phải là một bệnh mà là triệu chứng thường gặp trong thực hiện nhi khoa và sắp đây được coi là một vấn đề to trong sức khoẻ cùng đồng.

Ảnh minh họa (Nguồn: Internet)

1. Khái niệm

1.1. Tần suất bài xuất phân thông thường ở trẻ em

Lúc đứa trẻ to lên, những thay đổi sinh lý thông thường diễn ra ở ruột non và ruột già sẽ làm giảm số lần đi ngoài hàng ngày (bảng 1). Nếu táo bón được định tức là “sự suy giảm đi ngoài ở đoạn dưới ruột già một cách hoàn toàn” thì thậm chí đứa trẻ đi ngoài đều hàng ngày nhưng đi đi ngoài vặt thì cũng được coi là táo bón. Ỉa đùn là tình trạng rò phân ra quần lót một cách tự động, đó sở hữu thể là tín hiệu của táo bón.

Tuổi

Số lần đi ngoài trung bình/Một tuần

Số lần đi ngoài trung bình/Một ngày

0-3 tháng: bú mẹ 5 – 40 2,9
0-3 tháng: ăn sữa bò 5 – 28 2,0
6-12 tháng 5 – 28 1,8
1-3 tuổi 4 – 21 1,4
> 3 tuổi 3 – 14 1,0

Bảng 1. Tần suất đi ngoài ở trẻ em

1.2. Khái niệm

Táo bón được chẩn đoán theo tiêu chuẩn ROME IV, táo bón chức năng được xác định lúc:

– Trẻ dưới 4 tuổi triệu chứng phải kéo dài ít nhất Một tháng và phải sở hữu ít nhất Hai trong số những tiêu chuẩn sau:

1/ Đi ngoài ≤ Hai lần/tuần.

2/ Tiền sử ứ phân quá mức.

3/ Tiền sử đi ngoài phân cứng hoặc đau lúc đi ngoài.

4/ Tiền sử đi ngoài phân khuôn kích thước to.

5/ Với khối phân to trong trực tràng.

Với những trẻ đã được huấn luyện kỹ năng đi ngoài ở nhà vệ sinh (trên 2,5 tuổi) Hai tiêu chuẩn sau sở hữu thể được sử dụng:

6/ Són phân ít nhất Một lần/tuần sau lúc đã đạt được kỹ năng đi ngoài ở nhà vệ sinh.

7/ Tiền sử đi ngoài khuôn phân kích thước to, sở hữu thể làm tắc bồn cầu.

– Trẻ trên 4 tuổi những triệu chứng phải xuất hiện ít nhất Một lần/ tuần, kéo dài tối thiểu Một tháng và phải sở hữu ít nhất Hai trong số những tiêu chuẩn sau và ko đủ tiêu chuẩn chẩn đoán hội chứng ruột kích thích.

1/ Đi ngoài ≤ Hai lần/tuần.

2/ Són phân ít nhất Một lần/tuần.

3/ Tiền sử nhịn đi ngoài hoặc ứ phân quá mức một cách tự ý.

4/ Tiền sử đi phân cứng hoặc đau lúc đi ngoài.

5/ Với khối phân to trong trực tràng.

6/ Tiền sử đi ngoài khuôn phân kích thước to, sở hữu thể làm tắc bồn cầu.

Sau lúc thăm khám, những triệu chứng ko thể được giảng giải đầy đủ bởi bất kỳ tình trạng bệnh lý nào.

– Tính chất phân:

2. Tỷ lệ mắc

Tỷ lệ táo bón ở trẻ em dao động từ 1-30%. Táo bón là nguyên nhân làm trẻ phải đi khám tại những phòng khám nhi khoa là 3-5% và tại những phòng khám chuyên khoa tiêu hóa nhi là 35%.

II. Nguyên nhân

1. Táo bón do nguyên nhân thực thể

Chiếm 5% – 10% những trường hợp táo bón. Cần phân loại lựa chọn sớm vì đòi hỏi giải pháp điều trị đặc hiệu và phòng ngừa những biến chứng nặng nề như bệnh phình to ruột già (bệnh Hirschsprung) và suy giáp trạng (bệnh myxoedeme).

– Nguyên nhân đường ruột: bệnh Hirschsprung, dị tật lỗ đít trực tràng, loạn sản thần kinh đường ruột

– Nguyên nhân chuyển hoá/nội tiết: suy giáp, đái tháo đường, tăng canxi huyết, hạ kali huyết, nhiễm độc vitamin D

– Thuốc: Opioid, kháng cholinergic, chống trầm cảm

– Những nguyên nhân khác: biếng ăn thần kinh, lạm dụng tình dục, xơ cứng tị nạnh, xơ nang hoá

2. Táo bón do nguyên nhân cơ năng

– Là táo bón lúc đã loại trừ những nguyên nhân thực thể về phẫu thuật, tổ chức sinh hoá học, chỉ sở hữu chức năng ống tiêu hoá chưa hoàn thiện trong đó sở hữu hai chức năng tiêu hoá là:

  • Hấp thụ nước và điện giải ở ruột cuối.
  • Động tác co bóp, đẩy tống phân ra.

– Táo bón cơ năng bao gồm:

  • Táo bón cơ năng mãn tính tự phát
  • Hội chứng ruột kích thích đi kèm với táo bón

– Với 3 loại táo bón cơ năng mãn tính tự phát:

  • Táo bón sở hữu thời kì chuyển tiếp thông thường
  • Táo bón sở hữu thời kì chuyển tiếp chậm
  • Táo bón do rối loạn đường ra-táo bón loạn đồng vận.

III. Chẩn đoán

Chẩn đoán chủ yếu dựa trên lâm sàng. Tiền sử và khám thể chất là nền tảng trong chẩn đoán và điều trị táo bón mãn tính.

1. Bệnh sử

  • Bệnh sử chi tiết và khám thực thể chu đáo sẽ giúp trong chẩn đoán phân biệt đối với hầu hết bệnh nhân. Việc chú ý tới kiểu đi ngoài trong thời kỳ sơ sinh sẽ tạo điều kiện cho bác bỏ sĩ phát hiện được bệnh Hirschsprung.
  • Những triệu chứng sau thường thấy ở trẻ em bị táo bón tự phát: tần suất đi ngoài ít hơn 3 lần trong một tuần, đau lúc đi ngoài, nhịn phân, phân rắn, són phân và đau bụng. Tuy nhiên, những triệu chứng quan yếu khác sở hữu thể là đường kính và chiều dài của khối phân (tắc nhà vệ sinh), kiểu và thời kì són phân (chẳng hạn, sau giờ học), biếng ăn, đau bụng thường được giảm nhẹ bằng cách đi ngoài.
  • Thuốc hoặc những yếu tố phơi nhiễm trong môi trường sở hữu thể gây ra táo bón cần được làm rõ.
  • Tiền sử phát triển sở hữu thể cho thấy sự chậm phát triển tinh thần-vận động, tự kỷ, hoặc những rối loạn hành vi khác.

2. Khám thể chất

2.1. Khám bụng

  • Khám bụng thấy sở hữu u phân/lèn phân ở khoảng một nửa số bệnh nhân.

2.2. Khám lỗ đít – trực tràng bằng tay

  • Khám trực tràng và vùng quanh lỗ đít bằng tay sản xuất nhiều thông tin nhất trong giám định lâm sàng.
  • Khám lỗ đít trực tràng sở hữu thể phát hiện được trầy da, nếp da, nứt kẽ lỗ đít hoặc lỗ đít lạc chỗ.
  • Nhận định cảm giác đáy chậu và phản xạ da lỗ đít bằng cách chọc nhẹ vùng da quanh lỗ đít bằng tăm bông hoặc kim đầu tù ở tất cả những góc phần tư sẽ gây ra quá trình co phản xạ cơ thắt lỗ đít ngoài. Nếu ko sở hữu phản xạ này, sở hữu thể nghi ngờ bệnh lý thần kinh.
  • Khám trực tràng bằng tay sở hữu thể phát hiện hẹp lỗ đít, co thắt, đoạn mềm, khối phân hoặc máu.

IV. Cận lâm sàng

1. X-quang bụng thẳng

  • X-quang bụng thẳng được thực hiện để xác định mức độ giữ phân trong ruột già và trực tràng.

2. Chụp ruột già sở hữu cản quang quẻ

  • Chụp sườn ruột già sở hữu bơm thuốc cản quang quẻ sở hữu ích chủ yếu ở bệnh nhân sở hữu bệnh sử hoặc kết quả khám cho thấy nhiều khả năng bị giãn trực tràng hoặc phình ruột già bẩm sinh.
  • Trong trường hợp tiêu biểu, thuốc đi từ trực tràng ko giãn qua một đoạn chuyển tiếp hình phễu tới đoạn ruột già phía trên giãn.
  • Phim nghiêng thường thấy rõ ba đoạn ruột sở hữu kích thước khác nhau: đoạn hẹp, đoạn chuyển tiếp và đoạn giãn.

3. Chụp Sitzmark

  • Để giám định thời kì chuyển tiếp trong ruột già cần phải uống 24 chỉ thị cản quang quẻ và định lượng những chỉ thị này trên phim chụp bụng thẳng. Thời kì chuyển tiếp trong ruột thông thường sẽ sở hữu sự thải loại ít nhất 80% chỉ thị vào ngày thứ 5 xét nghiệm.
  • Đo thời kì chuyển tiếp trong ruột già cho phép chẩn đoán phân biệt táo bón sở hữu thời kì chuyển tiếp trong ruột già chậm với táo bón sở hữu thời kì chuyển tiếp thông thường.
  • Đo thời kì chuyển tiếp trong ruột già thường được chỉ định ở trẻ em bị táo bón mạn tính kháng thuốc.

4. Đo sức ép lỗ đít trực tràng

  • Đo sức ép lỗ đít trực tràng là một tập hợp những xét nghiệm khác nhau đo sự thay đổi sức ép trong trực tràng và ống lỗ đít. Xét nghiệm này thường được kết hợp với điện cơ đồ điện cực bề mặt cơ thắt lỗ đít ngoài và cơ mu trực tràng. Xét nghiệm này sẽ sản xuất chi tiết về cảm giác trực tràng, phản xạ ức chế lỗ đít trực tràng, trương lực của cơ thắt lỗ đít và động lực đi ngoài.
  • Ưu điểm quan yếu nhất của đo sức ép lỗ đít trực tràng ở trẻ em bị táo bón là loại trừ bệnh Hirschsprung. Thông thường, sự sở hữu mặt của phản xạ ức chế lỗ đít trực tràng sẽ loại trừ bệnh Hirschsprung.

5. Defecography

  • Chụp ảnh quá trình đi ngoài sở hữu trị giá trong giám định rối loạn chức năng thông thường của đáy chậu.
  • Toàn bộ quá trình đi ngoài sở hữu thể được xem xét và sở hữu thể phát hiện những thất thường như sa trực tràng, lồng ruột và co cơ mu trực tràng nghịch lý trong quá trình đi ngoài, đồng thời giám định được cả góc lỗ đít trực tràng.

V. Điều trị táo bón cơ năng

1. Giáo dục và điều trị hành vi

  • Cùng đồng sở hữu nhiều khái niệm khác nhau về táo bón sở hữu thể tác động tới quá trình điều trị lâm sàng. Do đó, giáo dục nhận thức cho cha mẹ và bệnh nhân về sinh lý bệnh và những yếu tố nguy cơ sẽ giúp giảm lo lắng và tăng mức độ tham gia vào quá trình điều trị.
  • Điều trị hành vi đối với trẻ bị táo bón nhằm điều chỉnh thói quen đi ngoài, loại bỏ thói quen giữ phân.
  • Tăng cường hoạt động thể lực vận động.
  • Tập cho trẻ tác phong đi ngoài hàng ngày. Tạo thói quen đi vệ sinh tốt với mục tiêu là làm cho đứa trẻ đi vệ sinh vào những thời khắc đều đặn (chẳng hạn sau bữa ăn, trước lúc đi ngủ).
  • Ghi lại tất cả những lần đi ngoài lên bảng (nhật kí đi ngoài). Thời kì, lượng, và vị trí đi ngoài (chẳng hạn, vào bỉm, quần, nhà vệ sinh, hoặc một chỗ khác) và són phân sẽ cho biết những thời khắc nào trong ngày sẽ là thời khắc đi ngoài thành công nhất lúc vào nhà vệ sinh.

2. Chế độ ăn

  • Đây là một phương pháp phổ biến hướng dẫn bệnh nhân bị táo bón tăng lượng dịch lỏng và lượng chất xơ ăn vào.
  • Lượng chất xơ ăn vào thấp đã được coi là yếu tố nguy cơ đối với táo bón.
  • Lượng chất xơ ăn hàng này tối thiểu được khuyến cáo là: (tuổi + 5g/ngày).
  • Ví dụ về những thức ăn sở hữu chất xơ bao gồm:
Thức ăn chứa chất xơ Hàm lượng chất xơ
Bánh mỳ, ngũ cốc và lạc
1/Hai cốc đậu đen, nấu chín 4,0g
1/Hai cốc đậu tây, nấu chín 5,7g
1/Hai cốc đậu lima, nấu chín 4.5g
Ngũ cốc nguyên hạt, lạnh
1/Hai cốc ngũ cốc nguyên cám 9,6g
3/4 cốc ngũ cốc toàn phần 2.4g
3/4 cốc ngũ cốc sau lúc xát 5,3g
Một gói ngũ cốc nguyên hạt, nóng (oatmeal, Wheatena) 3,0g
Một lát lúa mỳ nguyên hạt hoặc bột mỳ 1,7g
Hoa quả
Một quả táo cỡ trung bình 3,3g
Một quả đào cỡ trung bình 1,8g
1/Hai cốc mâm xôi 4,0g
Một quả quýt cỡ trung bình 1,9g
Rau
Một cốc bí ngô, tươi 2,1g
Một cây cải xanh trung bình, tươi 3,9g
5 cây cải bỉ, tươi 3,6g
Một cốc cải bắp, tươi 2,0g
Một quả cà rốt trung bình, tươi 1,8g
Một cốc súp lơ, tươi 2,5g
Một cốc rau chân vịt, nấu chín 4,3g
Một cốc bí xanh, tươi 1,4g

Nguồn: USDA/ARS Nutrient Data Laboratory

  • Ngừng hoặc hạn chế sử dụng những thuốc gây táo bón.

3. Thuốc

  • Thuốc bôi trơn: dầu parafine.
  • Thuốc nhuận trường thẩm thấu: Lactulose, Hydroxit magie, Polyethylen glycol, PEG, Sorbitol
  • Thuốc nhuận trường kích thích: Xiro Senna, Bisacodyl (viên nén 5mg)

4. Điều trị phản hồi sinh vật học – Biofeedback

  • Phản hồi sinh vật học là một chương trình tập luyện để học cách kiểm soát những hoạt động sinh vật học của thân thể.
  • Trong phản hồi sinh vật học, bệnh nhân được sản xuất biểu đồ bằng hình ảnh về sức ép trực tràng và điện cơ đồ của cơ thắt lỗ đít ngoài và được hướng dẫn để giãn cơ thắt lỗ đít ngoài cùng với sự gia tăng sức ép trực tràng. Phương pháp này sở hữu tác dụng tốt đối với bệnh nhân bị táo bón loạn đồng vận đáy chậu và giúp những bệnh nhân này giãn đáy chậu và cơ thắt lỗ đít ngoài để sở hữu thể đạt được khả năng đi ngoài thông thường.
  • Phương pháp này ko cải thiện táo bón do thời kì chuyển tiếp chậm.

5. Phẫu thuật

  • Phương án phẫu thuật cần được xem xét chỉ lúc điều trị bằng thuốc và điều trị phản hồi sinh vật học thất bại trong táo bón kéo dài.

Bất cứ lúc nào trẻ sở hữu những tín hiệu bị táo bón hoặc nghi ngờ táo bón, bố mẹ hoặc người giám hộ sở hữu thể đưa trẻ tới khám tại những đơn vị sau:

  • Khoa khám bệnh đa khoa
  • Khoa khám bệnh chuyên khoa
  • Trung tâm Quốc tế.

Ths. Bs. Hồ Bích Vân – Khoa khám bệnh Đa khoa Bệnh viện Nhi Trung ương