Nhiễm trùng máu ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ nguy hiểm thế nào?

Với tỷ lệ tử vong cao từ 20-50%, nhiễm trùng máu sơ sinh là tình trạng nặng, với thể kèm theo viêm màng não mủ. Do đó, việc trang bị những tri thức về bệnh là điều cần thiết để bảo vệ trẻ trong những tháng ngày đầu đời.

Nhiễm trùng máu sơ sinh là gì?

Nhiễm trùng máu (nhiễm khuẩn huyết) trẻ sơ sinh là tình trạng nhiễm trùng cấp tính mức độ nặng ở trẻ từ lúc sinh cho tới 28 ngày tuổi. Trẻ sơ sinh rất dễ bị nhiễm trùng bởi hệ thống miễn nhiễm – tuyến “phòng thủ” bảo vệ thân thể khỏi tác nhân gây bệnh… chưa phát triển hoàn chỉnh, nhất là trẻ nhẹ cân và sinh non.

Nhiễm trùng máu ở trẻ sơ sinh là căn bệnh vô cùng nguy hiểm. Trong năm 2011, trên toàn toàn cầu với 360.346 trẻ sơ sinh chết vì nhiễm trùng máu và những bệnh nhiễm trùng khác.

Nguyên nhân gây nhiễm trùng máu ở trẻ sơ sinh

Nhiễm trùng máu với thể xảy ra với bất kỳ trẻ sơ sinh nào, với thể xuất hiện trước, trong và sau lúc sinh, đông đảo những trường hợp nhiễm bệnh phải được điều trị tích cực, nguy hiểm nhất là sốc nhiễm khuẩn. Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa dịch bệnh (CDC Hoa Kỳ), nguyên nhân của nhiễm trùng máu sơ sinh thường do những loại vi khuẩn như: Streptococcus pneumoniae (truất phế cầu khuẩn), Haemophilus influenzae, E.coli, Klebsiella, Pseudomonas… gây ra.

Chưng sĩ Bạch Thị Chính nhận định: Truất phế cầu là vi khuẩn với thể gây ra 4 bệnh nguy hiểm gồm: viêm màng não, viêm tai giữa, nhiễm khuẩn huyết và viêm phổi. Hằng năm, truất phế cầu khuẩn đã cướp đi sinh mạng của hàng triệu trẻ em trên toàn cầu. Việt Nam một trong những quốc gia chịu gánh nặng nhiễm khuẩn huyết trên toàn cầu.

“Nói tới vi khuẩn truất phế cầu, những chưng sĩ đều sợ hãi bởi đây là loại vi khuẩn thường gặp, gây ra nhiều biến chứng rất nặng và đang với xu hướng kháng lại kháng sinh rất mạnh. Nhất là những ca truất phế cầu xâm lấn, dù tỷ lệ những ca này ko thường gặp nhưng nếu đã mắc phải, thì bệnh cảnh rất nặng nề” – chưng sĩ Chính cho biết thêm.

Ở trường hợp trẻ nhiễm trùng máu trước lúc sinh do trong thời kì mang thai, mẹ bầu mắc những bệnh như: Rubella, nhiễm trùng đường tiết niệu… Lúc này, những vi khuẩn gây bệnh sẽ thông qua nhau thai và gây tác động tới hệ tuần hoàn máu của trẻ.

Ở những trường hợp mẹ vỡ ối sớm sẽ tạo thời cơ cho vi khuẩn trong hệ sinh dục xâm nhập vào màng ối, làm nhiễm khuẩn nước ối. Nếu thai nhi nuốt phần nước ối bị nhiễm khuẩn, nguy cơ viêm phổi, viêm dạ dày và trở nên nhiễm trùng máu sẽ rất cao.

Nhiễm trùng máu ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ nguy hiểm như thế nào?

Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ rất dễ bị nhiễm khuẩn huyết. Bệnh với diễn tiến nặng từ thời kì rất nhanh, tiên lượng khó lường trước, tỷ lệ tử vong rất cao. Những triệu chứng lâm sàng của nhiễm khuẩn huyết trẻ sơ sinh thường rất phổ thông, phức tạp nhưng ko đặc hiệu do dễ nhầm lẫn với những bệnh lý bẩm sinh như suy tim, suy hô hấp, rối loạn chuyển hóa,….

Nhiễm trùng huyết đang gieo rắc chiếc chết cho hàng triệu trẻ em bởi những biến chứng khôn lường như:

  • Biến chứng nguy hiểm nhất phải kể tới trước tiên do nhiễm trùng máu là sốc nhiễm khuẩn, biến chứng này với thể gây suy hô hấp, suy tim, đột quỵ, suy những cơ quan và tử vong, kể cả lúc đã được điều trị tích cực.
  • Biến chứng thứ Hai phải kể tới là hiện tượng tăng đông máu, cụ thể, Fibrinogen (một protein rất cần thiết cho sự hình thành cục máu đông) sẽ được chuyển thành Fibrin, tạo nên những cục máu đông trong vi tuần hoàn làm nặng nề thêm tổn thương tại những cơ quan. Nhiễm trùng máu làm giảm nồng độ của protein C, protein S, antithrombin III và TFPI, những yếu tố với tác dụng điều hòa quá trình đông máu. Lúc hiện tượng này xảy ra với thể dẫn tới tình trạng thiếu máu, tắc mạch ở những cơ quan, trẻ với thể tử vong nếu bị nhồi máu phổi, máu não, thiếu máu cơ tim…
  • Ko chỉ vậy, nhiễm khuẩn huyết còn dẫn tới nguy cơ suy đa tạng. Đây là biến chứng rất nặng, người mắc trường hợp này phải được điều trị tích cực, lọc máu liên tục, thậm chí phải thở máy để thay thế những chức năng của gan, thận đang bị suy giảm nghiêm trọng.

Trẻ sơ sinh bị nhiễm trùng máu với tỷ lệ tử vong cao, lên tới 20-50%. Nhiễm khuẩn huyết là căn bệnh luôn nằm trong “top” nguyên nhân gây tử vong hàng đầu ở những nước đang phát triển và là nhóm bệnh với xu hướng gia tăng. Tỷ lệ mắc và tử vong thay đổi tùy theo điều kiện về kinh tế-xã hội và hệ thống của từng nước, tại Mỹ và những nước phát triển tỷ lệ này khoảng từ 10-30%. Riêng tại Việt Nam, hiện chưa với số liệu thống kê cụ thể, nhưng tại một số bệnh viện tỷ lệ này là 20-50% ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ.

Nhiễm khuẩn huyết là bệnh luôn nằm trong “top” nguyên nhân gây tử vong hàng đầu ở những nước đang phát triển, tỷ lệ tử vong cao lên tới 20-50%.

Những yếu tố nguy cơ gây nhiễm trùng máu ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ

Ở trẻ sơ sinh: Nhiễm trùng huyết với thể xảy ra ở tất cả trẻ, song những yếu tố trong quá trình sinh sản của người mẹ làm tăng nguy cơ nhiễm bệnh ở trẻ sơ sinh như: suy thai, vỡ ối sớm, trẻ sinh non và nhẹ cân, mẹ mắc một số loại virus như rubella, herpes,… hoặc nhiễm liên cầu khuẩn nhóm B (GBS).

Những yếu tố nguy cơ gây nhiễm khuẩn huyết ở trẻ nhỏ với thể kể tới: sử dụng ống tĩnh mạch trong thời kì dài (trên 10 ngày) lúc trẻ nằm viện; thiết bị, dụng cụ y tế hay đồ tiêu dùng cho trẻ bị nhiễm bệnh; ko vệ sinh tay sạch sẽ trước lúc xúc tiếp với trẻ,…

Ngoài ra, nguy cơ mắc bệnh còn xuất hiện nhiều ở trẻ chưa được tiêm chủng, suy dinh dưỡng, trẻ bị suy giảm miễn nhiễm, đang điều trị corticoid, trẻ mắc dị tật bẩm sinh,… Nhiễm trùng huyết là một rối loạn khôn xiết phức tạp liên quan tới sự hoạt hóa của nhiều cơ chế khác nhau, nhưng chồng chéo và tác động với nhau trong thân thể người bệnh, như cơ chế gây viêm, chống viêm, đông máu,…

Tín hiệu nhiễm trùng máu ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ

Để phát hiện nhiễm khuẩn huyết sớm và kịp thời, phụ huynh cần chú ý tới những triệu chứng “trông với vẻ” ko thường nhật ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ như:

Tín hiệu nhiễm trùng máu ở trẻ sơ sinh

  • Hô hấp: xanh tím, rối loạn nhịp thở, thở rên, thở nhanh > 60 lần/phút + co kéo, ngừng thở > 15 giây.
  • Tim mạch: xanh tái, da nổi bông, nhịp tim nhanh > 160 lần/phút, lạnh đầu chi, thời kì hồng trở lại của da kéo dài > 3 giây, hạ huyết áp.
  • Tiêu hóa: trẻ bỏ bú, bú kém, trướng bụng, nôn ói, tiêu chảy, dịch dạ dày ứ > 2/3 số lượng sữa bơm cử trước.
  • Da và niêm mạc: da tái, nổi vân tím, phát ban, xuất huyết, vàng da sớm trước 24 giờ, nốt mủ, phù nề, cứng tị nạnh.
  • Thần kinh: giảm hoặc tăng trương lực cơ, dễ bị kích thích, giảm phản xạ, co giật, thóp phồng, hôn mê.
  • Huyết học: tụ máu dưới da, tử ban, gan lách to, xuất huyết nhiều nơi.
  • Thực trạng thân thể: sụt cân ko nguyên do, rối loạn điều hòa thân nhiệt.

Những tín hiệu thường gặp lúc trẻ bị nhiễm khuẩn huyết mà những mẹ thường nhầm lẫn với những bệnh lý khác như:

  • Sốt cao, trên 38 độ C hoặc hạ thân nhiệt, dưới 35 độ C;
  • Buồn ngủ và ngủ li tị nạnh, chán ăn, bỏ bú, quấy khóc nhiều…
  • Da dẻ bé xanh xao, nhợt nhạt như mất máu.
  • Xuất hiện những triệu chứng của viêm phổi, suy hô hấp, hen suyễn, khò khè, khó thở.
  • Đi tiểu nhiều lần nhưng tiểu rất khó, với thể ra máu do nhiễm khuẩn đường tiết niệu.

Sốt cao – một trong những triệu chứng thực biết nhiễm khuẩn huyết ở trẻ nhỏ

Chẩn đoán, xét nghiệm nhiễm khuẩn huyết ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ

Để chẩn đoán nhiễm trùng máu sơ sinh, nhất là trong những trường hợp triệu chứng quá mơ hồ, ko đặc hiệu, việc xét nghiệm là vô cùng cần thiết. Hơn thế nữa, đây còn là những thông số quan yếu giúp thẩm định sức khỏe tổng quát của trẻ sơ sinh hiệu quả. Những xét nghiệm này bao gồm:

  • Huyết đồ;
  • Khí máu;
  • Nồng độ điện giải;
  • Đường huyết;
  • Những xét nghiệm xác chẩn nhiễm trùng như định lượng nồng độ Protein phản ứng C (CRP), procalcitonin;
  • Những xét nghiệm để xác định tác nhân gây bệnh là cấy máu, cấy nước tiểu và phân tích nước tiểu, cấy đàm, hoặc chọc dò tủy sống. Kết quả của việc nuôi cấy giúp định hướng loại kháng sinh hiệu quả cần tiêu dùng để xoá sổ vi khuẩn tương thích.

Trẻ sơ sinh hoặc trẻ nhỏ ở bất kỳ độ tuổi nào bị sốt và xuất hiện triệu chứng bệnh nghiêm trọng, bất kể đã với tiêm chủng hay ko thì đều làm xét nghiệm mẫu máu, nước tiểu và dịch não tủy. Những chưng sĩ thường ko thể chẩn đoán chuẩn xác tình trạng của trẻ qua những triệu chứng “phổ thông” như sốt, bỏ bú mà cần thực hiện những xét nghiệm để với kết quả chuẩn xác nhất, do vi khuẩn thường quá nhỏ hoặc quá ít nên ko thể tiện dụng tìm thấy được.

Ngoài ra, tùy từng độ tuổi mà các bé sẽ làm những xét nghiệm máu và xét nghiệm khác nhằm phát hiện nhanh virus. Đối với những xét nghiệm này, chưng sĩ sẽ sử dụng một chiếc tăm bông để lấy mẫu từ họng hay mũi. Kết quả thường với trong vòng vài giờ. Nếu với bệnh, trẻ sẽ được nhập viện và điều trị theo những phác đồ thích hợp với bệnh cảnh đang tiến triển.

Nhận diện sớm và xử trí kịp thời bằng những giải pháp thuần tuý là tích cực bù dịch giờ đầu, sử dụng thuốc vận mạch và tăng cường co bóp cơ tim hợp lý giúp giảm tỷ lệ tử vong trong nhiễm khuẩn huyết.

Trẻ bị nhiễm khuẩn huyết với chữa được ko?

Tiêu dùng kháng sinh

Lúc trẻ sơ sinh xuất hiện những tín hiệu mắc nhiễm trùng huyết cần phải cho trẻ tiêu dùng kháng sinh ngay. Để điều trị hiệu quả bệnh cho trẻ, những chưng sĩ sẽ phối hợp 2-3 loại kháng sinh tùy theo bệnh cảnh lâm sàng hoặc dựa trên loại vi khuẩn mà trẻ bị nhiễm để sử dụng kháng sinh thích hợp theo kháng sinh đồ.

  • Nếu trẻ chưa được điều trị kháng sinh: Ampicillin với liều 100mg/kg/24 giờ và Gentamicin với liều: 5mg/kg/24 giờ;
  • Nếu trẻ đã được điều trị ở tuyến dưới với thuốc trên nhưng ko đỡ, cần phối hợp Tacefoxym với liều 100mg/kg/24 giờ và Amikacin với liều 15mg/kg/24 giờ;
  • Lúc với kết quả kháng sinh đồ: Trẻ phải được điều trị theo kháng sinh đồ;
  • Thời kì điều trị kháng sinh từ 10 – 15 ngày và tới lúc với kết quả cấy máu (-) hết những tín hiệu lâm sàng của bệnh. Trong trường hợp nhiễm khuẩn huyết với kèm theo viêm màng não mủ, thời kì tiêu dùng kháng sinh đặc trị kéo dài ít nhất 3 tuần.

Điều trị tương trợ

Ngoài việc điều trị bằng kháng sinh, trong trường hợp bệnh trở nặng, trẻ cần được nhập viện và cải thiện khả năng hô hấp với máy thở, song song đó là thực hiện những phương pháp dưới đây, nếu với:

  • Chống suy hô hấp;
  • Nuôi dưỡng đầy đủ;
  • Bù nước, điện giải, giữ thăng bằng toan kiềm nếu với rối loạn;
  • Sốc nhiễm khuẩn là biến chứng nguy hiểm nhất của bệnh, do đó, thực hiện chống sốc nếu với.
  • Nếu trẻ ko bú được hoặc bú kém, hoặc cần phải thở oxy, trẻ sẽ được điều trị ở phòng chăm sóc sơ sinh đặc trưng (thở oxy, truyền dịch hoặc đặt ống thông dạ dày cho ăn,…).

Cần lưu ý: Tiến hành xử trí cấp cứu nếu bệnh nhi với rối loạn tuần hoàn, rối loạn thân nhiệt, rối loạn hô hấp, rối loạn đông máu, co giật, viêm màng não mủ, đông máu nội mạch lan tỏa, rối loạn chuyển hóa, rối loạn nước và chất điện giải,…

Cách chăm sóc trẻ bị nhiễm trùng máu

Nhằm chăm sóc trẻ nhiễm trùng máu hiệu quả và an toàn, những chuyên gia y tế khuyến cáo phụ huynh cần thực hiện một số cách dưới đây:

  • Nuôi trẻ bằng sữa mẹ trong 6 tháng đầu.
  • Cho trẻ uống nhiều nước (đối với trẻ to).
  • Thực hiện chế độ ăn uống thăng bằng dinh dưỡng, khoa học với những loại thực phẩm giàu vitamin và khoáng vật như: rau xanh, trái cây, thịt, cá, trứng sữa, tăng cường hệ miễn nhiễm cho trẻ.
  • Tắm gội sạch sẽ hàng ngày cho bé, sát trùng rốn và những nơi dễ bị nhiễm trùng.
  • Rửa tay sạch lúc xúc tiếp với trẻ.
  • Đảm bảo vệ sinh phòng bệnh, vô trùng lồng ấp, với lịch diệt khuẩn định kỳ.
  • Ko bồng bế trẻ tới những nơi với người đang nhiễm bệnh.

Chăm sóc trẻ nhiễm trùng máu hiệu quả và an toàn bằng sữa mẹ trong 6 tháng đầu

Phòng ngừa nhiễm trùng máu ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ như thế nào?

“Nhận diện sớm những triệu chứng lâm sàng của bệnh để với xử trí kịp thời là vấn đề tiên quyết nhằm giảm tỷ lệ tử vong do sốc nhiễm khuẩn. Đồng thời, nhiễm khuẩn huyết thường bắt nguồn từ một ổ viêm nhiễm cụ thể trên thân thể bệnh nhi, do vậy, để phòng bệnh hiệu quả cần phải điều trị dứt điểm những ổ viêm nhiễm này. Những trẻ đang bị viêm phổi, tiêu chảy do nhiễm khuẩn đường tiêu hóa nên cho trẻ ăn thức ăn mềm, đầy đủ dinh dưỡng và đặc trưng cần với sự theo dõi sát của những chưng sĩ chuyên khoa Nhi để phát hiện kịp thời những biến chứng. Để phòng nhiễm khuẩn huyết tốt hơn, những bậc cha mẹ nên cho trẻ đi tiêm chủng đầy đủ những bệnh đã với vắc xin phòng ngừa”, Chưng sĩ Bạch Thị Chính khuyến cáo.

Nhiễm trùng máu trẻ sơ sinh với thể ngăn ngừa ko? Câu trả lời là với. Nếu người mẹ đang mang thai được chẩn đoán mắc nhiễm trùng huyết hoặc với nguy cơ cao mắc bệnh, cần ứng dụng những giải pháp phòng bệnh để ngăn ngừa những nguy cơ cho em bé sau này. Bởi vì những bệnh nhiễm trùng với thể được điều trị bằng thuốc cho người mẹ lúc mang thai, việc xét nghiệm cho mẹ trong thời kỳ mang thai là rất quan yếu.

Phụ nữ với thể bảo vệ chính mình và thai nhi bằng cách thực hiện những lời khuyên sau:

  • Tiêm phòng Sởi – Quai bị – Rubella và thủy đậu 3 tháng trước lúc mang thai.
  • Rửa kỹ thức ăn, thường xuyên rửa tay và tránh xúc tiếp với động vật và phân động vật để giảm nguy cơ nhiễm khuẩn và ký sinh trùng như bệnh listeria và toxoplasma.
  • Quan hệ tình dục an toàn để tránh những bệnh lây truyền qua đường tình dục (STDs) với thể dẫn tới nhiễm trùng bẩm sinh.
  • Thiết lập một chế độ ăn uống cân đối và một lối sống lành mạnh
  • Tránh xúc tiếp với những người bị tác động bởi bất kỳ loại nhiễm trùng nào kể trên.

Phụ nữ nên tiêm vắc xin đầy đủ trước lúc mang thai để bảo vệ thai nhi khỏe mạnh

Tiêm vắc xin phòng ngừa vi khuẩn truất phế cầu là một phương pháp hữu hiệu để bảo vệ trẻ nhỏ khỏi những bệnh do truất phế cầu khuẩn như: nhiễm khuẩn huyết (nhiễm trùng máu), viêm phổi, viêm màng não, viêm tai giữa cấp. Hiện nay, Hệ thống tiêm chủng VNVC đang với vắc xin MMRII (Mỹ) phòng Sởi – Quai bị – Rubella và Hai loại vắc xin truất phế cầu khuẩn cho cả trẻ em và người to, là vắc xin Synflorix (Bỉ) dành cho trẻ từ 6 tuần tới 5 tuổi và vắc xin Prevenar 13 (Bỉ), với thể tiêm cho trẻ từ 6 tuần tuổi và người to, cho tới nay những loại vắc xin này đã được chứng minh tính hiệu quả và an toàn tại hơn 100 quốc gia.

Ngoài ra, VNVC còn với nhiều Gói vắc xin linh hoạt, với phổ thông những loại vắc xin cho nhiều độ tuổi khác nhau, như gói vắc xin cho trẻ em, gói vắc xin cho trẻ tiền học đường, gói vắc xin cho tuổi vị thành niên và thanh niên, gói vắc xin cho người trưởng thành, gói vắc xin cho phụ nữ chuẩn bị trước mang thai, thường xuyên với nhiều quà tặng và ưu đãi đi kèm.