Quy trình khám thai 9 bước ở trạm y tế xã

Thứ tự khám thai 9 bước ở trạm y tế xã

TÓM TẮT

9 bước khám thai là quy định đề nghị phải tuân thủ trong việc chăm sóc người phụ nữ mang thai: 1) Hỏi, 2) Khám toàn thân, 3) Khám sản khoa, 4) Thử nước tiểu, 5) Tiêm phòng uốn ván, 6) Phân phối thuốc thiết yếu, 7) Giáo dục vệ sinh thai nghén, 8) Vào sổ, ghi phiếu quản lý thai, và 9) Kết luận, dặn dò

Đăng ký thai nghén là việc cần làm cả về phía người mang thai và trạm y tế xã. Y tế xã mang thể biết được người phụ nữ mang thai thông qua mạng lưới hợp tác viên hay y tế thôn bản. Đối với người mang thai, đăng ký thai là việc đi khám thai lần đầu cho mỗi lần mang thai để cán bộ y tế ghi vào sổ. Đối với trạm y tế, đăng ký thai là việc lập danh sách số phụ nữ mang thai mà mình quản lý được.Đăng ký thai sớm giúp phân loại và xử trí thai sớm và hiệu quả.

BƯỚC 1: HỎI

Hỏi thông tin tư nhân

Họ và tên

Tuổi

Nghề, điều kiện lao động (mang xúc tiếp với những yếu tố độc hại)

Liên hệ (chú ý vùng sâu, vùng xa)

Dân tộc

Trình độ văn hóa

Tôn giáo

Điều kiện sinh hoạt, kinh tế (chú ý ăn kiêng, thiếu ăn)

Hỏi về sức khỏe

Hiện mắc bệnh gì?

Nếu mang: mắc từ bao giờ, diễn biến thế nào, đã điều trị gì? kết quả điều trị, mang tác động gì tới sức khỏe? đang sử dụng thuốc gì?

Tiền sử mắc những bệnh gì?

Lưu ý những bệnh phải nằm viện, phải phẫu thuật, phải truyền máu, những tai nạn, dị ứng, mang nghiện rượu, thuốc lá ma tuý, những bệnh đặc hiệu như tiểu đường, bệnh tim mạch, bệnh thần kinh, nội tiết, rối loạn đông máu, bệnh thận...

Hỏi về gia đình

Sức khỏe, tuổi của chồng, của bố mẹ, anh chị, còn sống hay đã chết nếu chết, cho biết lý do. Mang người nào mắc bệnh truyền nhiễm, ung thư, bệnh tim, cao huyết áp, tiểu đường, bệnh thận, bệnh thần kinh, lao, đẻ con dị hình, dị ứng, bệnh máu.

Hỏi về kinh nguyệt

Mang kinh lần đầu năm bao nhiêu tuổi, chu kỳ, số ngày, số lượng, màu sắc. Kinh cuối từ ngày.... tới.....ngày......

Hỏi về tiền sử hôn nhân, hoạt động tình dục và giám định nguy cơ lây truyền bệnh lây truyền qua đường tình dục:

Lấy chồng năm bao nhiêu tuổi?

Hôn nhân lần thứ mấy?

Họ tên, tuổi, nghề nghiệp, sức khỏe bệnh tật của chồng. Về tình dục cần khai thác khởi đầu mang hoạt động tình dục từ tuổi nào, mang bao nhiêu bạn tình, những vấn đề về tình dục, tiền sử bệnh LTQĐTD, làm việc ở xa nhà…

Hỏi về tiền sử sản khoa

Đã mang thai bao nhiêu lần, sử dụng cách ghi theo 4 số (PARA):

Số đầu là số lần đẻ đủ tháng.

Số thứ hai là số lần đã đẻ non.

Số thứ ba là số lần đã sảy thai và phá thai.

Số thứ tư là số con hiện sống

Ví dụ: 2012: đã đẻ đủ tháng Hai lần, ko đẻ non, Một lần sảy (hoặc phá thai), hiện Hai con sống.

Với mỗi lần mang thai:

Thời khắc kết thúc.

Thai bao nhiêu tuần lúc kết thúc

Nơi đẻ: bệnh viện, trạm xá, tại nhà, đẻ rơi...

Thời kì chuyển dạ.

Cách đẻ: đẻ thường hay khó (forceps, giác hút, mổ lấy thai...).

Những thất thường:

Lúc mang thai: ra máu, tiền sản giật.

Lúc đẻ: ngôi thai thất thường, nhiễm khuẩn ối, chuyển dạ kéo dài, suy thai

Sau đẻ: băng huyết, nhiễm khuẩn.

Cân nặng con lúc đẻ.

Nam nữ con.

Tình trạng con lúc đẻ ra: khóc ngay, ngạt, chết...

Nếu thai nghén kết thúc sớm thì cũng mô tả chi tiết về lý do, cách kết thúc, những vấn đề xảy ra lúc kết thúc thai nghén.

Hỏi về tiền sử phụ khoa

Mang điều trị vô sinh, điều trị nội tiết, mang những bệnh nhiễm khuẩn đường sinh sản, bệnh LTQĐTD, những khối u phụ khoa, những phẫu thuật phụ khoa.

Hỏi về những giải pháp tránh thai đã sử dụng

Những giải pháp tránh thai đã sử dụng      

Loại giải pháp tránh thai.

Thời kì sử dụng của từng giải pháp.

Tác dụng phụ của từng giải pháp.

Lý do ngừng sử dụng.

Giải pháp tránh thai sử dụng trước lúc mang thai lần này

Nếu mang sử dụng, vì sao mang thai (chủ động mang thai hay thất bại của giải pháp tránh thai).

Hỏi về lần mang thai này

Cán bộ y tế lúc hỏi cũng cần sản xuất thông tin cho những phụ nữ sắp làm mẹ lần đầu để họ biết quá trình mang thai diễn ra như thế nào, thế nào là thường ngày, thế nào là ko thường ngày và cần đi khám ngay

Ngày đầu kinh cuối (từ ngày này tới dự kiến đẻ là 280 ngày, nhưng cũng nói rõ trong thực tế ngày đẻ mang thể dao động Hai tuần trước hoặc sau ngày dự kiến sinh).

Những triệu chứng nghén.

Ngày thai máy: từ ngày này tới lúc đẻ trung bình là 20 tuần cho con so và 22 tuần cho con dạ (con dạ mang kinh nghiệm mang thể nhận diện thai máy sớm hơn).

Sụt bụng: xuất hiện Hai tuần tới một tháng trước đẻ cho trường hợp đẻ lần đầu, do đầu chuẩn bị lọt. Chiều cao tử cung xuống thấp hơn - lúc này thai phụ dễ thở hơn vì cơ hoành đỡ bị tử cung chèn lấn nhưng bóng đái lại bị tác động của đầu dẫn tới tiểu nhiều lần. Trong lần mang thai thứ Hai trở đi, hiện tượng này chỉ xuất hiện lúc chuyển dạ.

Những tín hiệu thất thường:

Đau bụng, ra máu, dịch tiết âm đạo tăng nhiều, mang mùi hôi.

Mỏi mệt, uể oải, đau đầu, ăn kém ngon (tín hiệu thiếu máu).

Nhức đầu, hoa mắt, đau thượng vị (tín hiệu tiền sản giật).

Dự trù ngày sinh theo ngày đầu kinh cuối.

Theo dương lịch: lấy ngày đầu kinh cuối + 7, tháng cuối + 9 hoặc - 3 (nếu + 9 quá 12).

Ví dụ: Ngày kinh cuối: 15/02/2004; dự kiến đẻ 22/11/2004.

Theo âm lịch: ngày đầu kinh cuối + 15, tháng kinh cuối + 9 hoặc - 3.

Ví dụ: ngày kinh cuối 5/8 (âm lịch), dự kiến đẻ: 20/05 năm âm lịch sau.

 (Nếu mang tháng nhuận, lấy tháng kinh cuối + 8 hoặc – 4).

BƯỚC 2: KHÁM TOÀN THÂN

Đo chiều cao (lần khám thai đầu)

Cân nặng: cho mọi lần khám thai - nếu mang thể, hướng dẫn sản phụ tự cân hàng tuần để theo dõi sức khỏe, ghi những kết quả vào phiếu khám. Thường nhật, từ tuần 10 tới tuần 40 tăng được khoảng 10kg.

Quan sát kết mạc mắt và móng tay cho mọi lần khám thai để giám định tình trạng thiếu máu.

Đếm mạch và đo huyết áp: cho mọi lần khám thai.

Khám tim phổi: trong lần đầu

Khám vú: trong lần đầu

Những tín hiệu thất thường: như da xanh, niêm mạc nhợt nhạt (thiếu máu), tăng phản xạ đầu gối (tiền sản giật)…

BƯỚC 3: KHÁM SẢN KHOA

Ba tháng đầu:

Nắn trên mu xem đã thấy đáy tử cung chưa.

Nhìn: xem mang sẹo mổ cũ trên thành bụng ko.

Ba tháng giữa:

Đo chiều cao tử cung.

Tìm nghe tim thai lúc đáy tử cung đã ngang rốn.

Ba tháng cuối:

Đo sườn chậu ngoài

Đo chiều cao tử cung/vòng bụng (làm trong mọi lần thăm) để rà soát sự phát triển của thai.

Nắn ngôi thế (làm trong mọi lần thăm) đặc thù từ sau tuần 36 vì lúc này ngôi thai thường đã thuận.

Nghe tim thai (làm trong mọi lần thăm): nghe dễ nhất ở bên mang lưng thai từ tuần thứ 20 trở đi

Tìm hiểu độ cao của đầu (trong một tháng trước dự kiến đẻ). Mang 4 thao tác nắn bụng với những ngón tay duỗi tối đa (như hình vẽ) để thai phụ cảm thấy thoải mái.

Lúc cần thiết thì thăm âm đạo

BƯỚC 4: THỬ  NƯỚC TIỂU

Lấy nước tiểu buổi sáng, giữa dòng thử protein niệu (phương pháp so màu với Một gam mầu mẫu) hoặc sử dụng phương pháp đốt, Protein nếu mang sẽ đọng lại làm nước tiểu đục.

Thử nước tiểu tìm protein và đường cần làm cho mọi lần và mọi người thăm thai. Ko vì ko thấy phù hoặc ko mang huyết áp cao, ko mang tiểu đường mà ko thử.

Nếu mang sẵn thanh thử nên hướng dẫn thai phụ tự rà soát giống như mang thể tự theo dõi cân nặng. Đó cũng là một cách xã hội hóa việc chăm sóc thai, biến quá trình theo dõi thành tự theo dõi.

BƯỚC 5: TIÊM PHÒNG UỐN VÁN

Lúc khám thai lần đầu cần giám định xem thai phụ đã từng được tiêm uốn ván hay chưa và cần bổ sung hoặc tiêm mới hoàn toàn trong lần này. Những lần khám thai tiếp phải rà soát xem việc hứa tiêm phòng mang được thực hiện đầy đủ hay ko.

Thai phụ hoàn toàn chưa được tiêm phòng uốn ván:

Hứa hẹn tiêm Hai mũi, mũi Hai cách mũi Một ít nhất Một tháng và trước đẻ ít nhất Một tháng.

Nếu thai phụ tới đăng ký thai sớm nên tiêm Hai mũi này vào tháng thứ 4 và tháng thứ 5 hoặc tháng thứ 5 và tháng thứ 6.

Thai phụ đã tiêm phòng uốn ván đủ Hai mũi hoặc mới chỉ tiêm Một mũi: hứa tiêm Một mũi vào tháng thứ 4 hoặc thứ 5.

Thai phụ lúc còn nhỏ đã được tiêm chủng mở rộng 3 mũi bạch hầu, ho gà, uốn ván (BH/HG/UV): tiêm đủ Hai mũi như trên.

Thai phụ đã được tiêm phòng 3 - 4 mũi uốn ván, lần tiêm cuối cùng đã trên Một năm: tiêm thêm Một mũi nhắc lại.

Thai phụ đã được tiêm 5 mũi uốn ván. Ko cần tiêm bổ sung, vì với 5 mũi khả năng     bảo vệ trên 95%. Nhưng nếu mũi thứ 5 đã trên 10 năm, nên tiêm Một mũi nhắc lại.

BƯỚC 6: CUNG CẤP THUỐC THIẾT YẾU

Thuốc sốt rét cần được sản xuất đối với vùng mang sốt rét lưu hành theo phác đồ của ngành sốt rét để dự phòng và điều trị hoặc cả hai.

Iod cần được sản xuất đối với vùng thiếu iod.

Một thứ thuốc mang thể sản xuất cho mọi người mang thai là viên sắt/folic. Nguyên tắc là cho càng sớm càng tốt, uống mỗi ngày Một viên trong suốt thời kì mang thai và 42 ngày sau đẻ. Tối thiểu trước đẻ cần uống trong 90 ngày. Nếu thai phụ mang tín hiệu thiếu máu rõ, mang thể tăng từ liều phòng lên liều điều trị: 2 - 3 viên/ ngày và tư vấn về chế độ ăn.

BƯỚC 7: GIÁO DỤC VỆ SINH THAI NGHÉN.

Dinh dưỡng

Người mẹ cần biết lợi ích của dinh dưỡng tốt cho bản thân và cho con:

ít mắc bệnh và giảm nguy cơ chảy máu lúc sinh do giảm thiếu máu lúc mang thai.

Con sẽ khỏe ko bị thấp cân.

Thường đẻ đủ tháng.

ít phải can thiệp vì mọi việc mang chiều hướng thường ngày.

Hồi phục sau đẻ nhanh.

Trẻ sẽ phát triển tốt.

Đủ sữa cho con bú.

Nếu dinh dưỡng kém

Dễ mắc bệnh, chảy máu nhiều hơn lúc đẻ, nhiễm khuẩn, dễ suy kiệt.

Mang xu hướng đẻ non, thấp cân, con yếu.      

Ko đủ sữa.

Con chậm phát triển về thể lực và trí tuệ

Chế độ ăn lúc mang thai

Nếu ăn ít nên tăng số bữa ăn.

Chất đảm bảo cho cả mẹ và con:

Thịt           Trứng

Cá             Đậu, lạc, vừng

Tôm          Dầu ăn

Sữa          Rau quả tươi màu xanh và vàng

Ko ăn thức ăn ôi thiu.

Thay đổi cách nấu để ăn ngon mồm. Uống nhiều nước

Tăng giờ nghỉ để mang dự trữ năng lượng.

Chế độ làm việc lúc mang thai

Làm theo khả năng, xen kẽ ngơi nghỉ.

Mang thể làm việc cho tới tận lúc đẻ nếu sản phụ vẫn thấy thoải mái.

Để mẹ mang sức.

Để con tăng cân.

Ko mang vác nặng trên đầu, trên vai.

Ko để kiệt sức.

Ko làm việc dưới nước hoặc trên cao nguy hiểm.

Tránh làm việc ban đêm.

Vệ sinh lúc mang thai

Mặc rộng và thoáng.

Tắm rửa thường xuyên.

Giữ vú và phòng ban sinh dục sạch:

Hàng ngày vệ sinh phòng ban sinh dục.

Thường xuyên thay quần áo lót.

Rửa đầu vú hàng ngày bằng nước sạch.

Duy trì cuộc sống thoải mái, tránh căng thẳng.

Ngủ ít nhất 8 giờ/ngày. Chú trọng giấc ngủ trưa.

Nhà ở phải thoáng khí sạch sẽ, tránh ẩm, nóng, khói.

Tránh đi xa, tránh xóc xe.

BƯỚC 8: VÀO SỔ, GHI PHIẾU, QUẢN LÝ THAI

BƯỚC 9: KẾT LUẬN, DẶN DÒ:

Nhắc lại thông điệp chính: Khám thai ít nhất ba lần trong 3 thời kỳ: 3 tháng đầu, 3 tháng giữa, 3 tháng cuối. Nếu mang điều kiện, nên khám ít nhất Hai lần trong 3 tháng cuối. Lúc mang tín hiệu thất thường phải đi khám ngay.

Với thai quý 1: nhắc lại những điểm chính của tư vấn:

Những biểu hiện mang thai của 3 tháng đầu, chế độ dinh dưỡng, làm việc ngơi nghỉ, quan hệ tình dục

Hứa hẹn tiêm phòng uốn ván.

Hứa hẹn thăm lần 2. Xử trí nguy cơ (nếu mang).

Với thai quý 2:

Hứa hẹn thăm lần sau.

Hứa hẹn tiêm phòng uốn ván (nếu chưa tiêm đủ).

Với thai quý 3: tóm tắt những biểu hiện của thai 3 tháng cuối, điểm qua những tín hiệu nguy hiểm, về KHHGĐ sau lúc sinh

Hứa hẹn thăm tiếp (nếu mang nhu cầu).

Dự kiến ngày sinh, nơi sinh.

Hướng dẫn chuẩn bị phương tiện cho mẹ và cho con lúc đẻ.

Tóm tắt: 09 bước khám thai

TT

Nội dung

Dưới 12 tuần

13 - 27 tuần

28 - 40 tuần

Ghi chú

1

Hỏi

Tắt kinh Những tín hiệu nghén Tiền sử sản

Tiền sử bệnh Những tín hiệu thất thường

Bụng to dần Thai máy

Thai máy Sụt bụng

Những lần thăm sau phải xem phiếu để nắm vững những chi tiết đã hỏi. Nếu cần thì bổ sung

2

Khám toàn thân

Đo chiều cao, cân nặng Mạch, huyết áp

Phù?

Da xanh, niêm mạc nhợt?

Đo chiều cao (nếu là khám lần đầu)

Mạch, huyết áp Phù?

Da xanh, niêm mạc nhợt?

Đo chiều cao (nếu là khám lần đầu)

Mạch, huyết áp Phù?

Da xanh, niêm mạc nhợt?

3

Khám sản khoa

Nắn bụng (xem đáy tử cung)

Cao tử cung Tim thai

Cao tử cung/ vòng bụng

Ngôi thai, tim thai

Ko thăm trong lúc khám thai thường ngày

4

Thử nước tiểu

+

+

+

Tiêu dùng que thử hoặc đốt nóng nước tiểu

5

Tiêm phòng uốn ván

Hứa hẹn ngày

Mũi 1 - Mũi Hai hoặc tiêm mũi nhắc lại.

Rà soát bổ sung nếu chưa đủ mũi

6

Phân phối viên sắt/folic.

Thuốc phòng sốt rét (nếu ở vùng sốt rét lưu hành)

+

+

+

Những lần thăm sau phải rà soát mang uống hay ko, mang cần hay ko cần cấp tiếp

7

Giáo dục vệ sinh thai nghén

+

+

+

Dinh dưỡng

Chế độ làm việc Tránh những yếu tố độc hại

Vệ sinh thân thể

8

Vào sổ phiếu, bảng, hộp quản lý thai

+

+

+

Vào sổ khám thai

Ghi phiếu khám thai Dán tôm lên bảng quản lý thai.

Hộp phiếu hứa

9

Dặn dò, hứa thăm lại

Hứa hẹn ngày thăm lại

Hứa hẹn ngày thăm lại

Chuẩn bị cho mẹ và con. Dự kiến ngày đẻ, nơi đẻ

Khám thai ít nhất ba lần trong 3 thời kỳ: 3 tháng đầu, 3 tháng giữa, 3 tháng cuối. Dặn trở lại khám bất kỳ lúc nào, nếu thấy thất thường